از موسیقیدانان سده هفت هجری است . نوشته اند از پیروان مکتب ابن بواب معروف بود . در جوانی از اصفهان به بغداد رفت . در هنر موسیقی بی بدیل بود و از رامشگران ممتاز عصر خود به شمار می امد . عبد المومن اصفهانی در سال ۶۲۷ – ۶۴۶ هجری – وفات یافت
.
دسته: موسیقیدان
تاج اصفهانی معروف به ذواللسانین از دانشمندان و شعرای سده شش هجری و همزمان با سلاطین سلجوقی است .وی از موسیقیدانان عصر خویش بوده و کتابی در علم ایقای – ضرب – تصنیف کرده است
تاج الدین اصفهانی از شعرای ممتاز عصر خود بود و به عربی و فارسی شعر می سرود و در علم و عمل موسیقی مهارت داشت و در نوازندگی استاد زمان خویش بود
.
انوری در یکی از قراء ایبورد خراسان واقع در دشت خاوران متولد شد و در جوانی در طوس به تحصیل علوم پرداخت و در حکمت ، ریاضی ، نجوم و ادب قویدست شد .در شعر و شاعری استاد مسلم گشت و در موسیقی به تصریح خود مهارت تمام داشت و قطعه زیر که از اشعار اوست مصداق دعوی اوست
گرچه در بستم در مدح غزل یکبارگی ظن مبر کز نظم الفاظ و معانی قاصرم
بلکه از هر علم کز اقران من داند کسی خواه جزوی گیر آن را خواه کلی قادرم
منطق و موسیقی و هئیت شناسم اندکی راستی باید بگویم با نصیبی وافرم
در الهی آنچه تصدیقش کند عقل سلیم گر تو تصدیقش کنی در شرح و بسطش ماهرم
انوری در قصیده و غزل و قطعه استاد بود و اگر چه غزل در این عصر دیگر انگونه که در اصطلاح شاعران و موسیقیدانان پیش از این معمول بود رواج نداشت و بیشتر به صورت مجرد و خالی از وزن غنایی گفته می شد .لیکن از انجا که انوری خود موسیقیدان و دارای احساسی عالی و فکری دقیق بود به نظر می رسد که بعضی از غزلهای او مانند قدیم وزن غنایی داشته باشد و با اینکه شعر انوری به سبب احاطه او بر علوم در بردارنده معانی و اصطلاحات علمیست گاه بسیار ساده و بی پیرایه و بهزبان عامه است. و اونری با ابداع این روش و پشت پا زدن بر سنت پیشینیان و وارد کردن زبان محاوره در شعر و سادگی و روانی الفاظ دارای سبکی ممتاز است .
انواری علاوه بر غزلسرایی و آشنایی با موسیقی از صدای خوش نیز بهره داشته چنانکه گوید :
غزلکهای خود همی خوانم در نهاوند و راهوی و عراق
اونوری در دستگاه سلطان سنجر مکنت و ثروت فراوان یافت و از جمله شعرای بزرگ ایران به شمار میرود
.
چنانکه از شهرتش پیداست ، نوازنده چیره دست بربط بوده است . از موسیقیدانان درجه اول عصر غزنوی و از ندیمان مجلس سلطان مسعود غزنوی و از نوازندگان دربار سلطان بوده است
محمد بربطی از اساتید زمان خود بود و در نواختن بربط مهارت تمام داشت . بیهقی گوید : محمد بربطی سخت خوش استادی بود
.
عثمان مختاری از شاعران توانا و ادیبان و دانشمندان اوخر سده پنجم هجری است . مداح غزنویان و سلاجقه کرمان و دیگر پادشاهان و بزرگان معاصر خود بود . سنایی در قصیده ای او را مدح گفته و امیر سخن خوانده و وی را به آوردن معانی نو و بکر ستوده است .
این شاعر در انواع شعر دست داشته و در قصیده سرایی استاد و در ایراد مضامین نو و کلام فصیح زبانزد معاصران خود بوده است
.
سغدی را اول گوینده شعر پارسی می دانند و گویند این بیت از اشعار اوی است
آهوی وحشی در دشت چگونه دوذا او ندارد یار بی یار چگونه بوذا
او علاوه بر شاعری ، موسیقیدان نیز بوده است وی را مخترع شه رود که نوعی ساز بوده است میدانند . گویند پس از او دیگر کسی نتوانست آن را بنوازد وی همچنین کتابی در شرح واژه های پارسی داشته که کهنترین کتاب در این فن بوده است
.
بعد از ابن زیله بهترین کسی که در باب اصول موسیقی مطالبی نگاشته ، فخر الدین رازی است
در کتاب حدائق الانوار یا جامع العلوم شرح مفیدی در خصوص اصول فن موسیقی نگاشته .این کتاب در نسخه های فارسی و عربی موجود است فخر الدین رازی در سال ۵۸۸ – ۶۰۶ هجری – وفات یافت
.
فرزند مرزبان دیلمی آذربایجانی است .بهمنیار از زردشتیان آذربایجان و ملقب به کیا رئیس ، از شاگردان معروف ابوعلی سینا است که دارای تالیفاتی در فلسفه ، منطق ، طبیعیات ، الهیات و مابعدالطبیعه بوده است . از جمله کتابهای وی به گفته بیهقی کتاب فی الموسیقی بوده است
ابوالحسن بهمنیار در سال ۴۴۵ – ۴۵۸ هجری – درگذشت
.
از دانشمندان مشهور سده چهار هجری است . شهرت او بیشتر به واسطه کتابی ست که به صورت دائره المعارف به نام مفتاح العلوم در حدود سال ۳۵۹ – ۳۷۰ هجری – تالیف کرده .
خوارزمی در مقاله دوم مفتاح العلوم که نه باب است سه فصل کوتاه را به موسیقی اختصاص داده است . در فصل اول به تعریف موسیقی و موسیقار پرداخته و مینویسد :
موسیقی :معنی این کلمه ترکیب الحان است و این لفظ یونانیست و موسیقار را نوازنده و آهنگساز دانسته است
.